ITP (Inspection and Test Plan, Türkçede muayene ve test planı), bir imalatın baştan sona hangi kontrollerden geçeceğini sıralayan belgedir. Genellikle yüklenici hazırlar, işveren veya müşavir onaylar; imalat başlamadan önce yürürlükte olması gerekir. Kalite planlamasının genel çerçevesi için ISO 9001 ve kalite planlarına özel olarak ISO 10005 sık referans alınır.
Bir ITP’de neler olmalı?
Format projeden projeye değişir ama işleyen her ITP’de aşağıdaki sütunlar bulunur:
- Faaliyet ve aşama: imalatın adımları, iş sırasıyla (örneğin malzeme kabulü, aplikasyon, donatı, kalıp, döküm, kür).
- Kontrol konusu: o aşamada neyin kontrol edileceği (ölçü, sertifika, görsel durum, test sonucu).
- Referans doküman: proje çizimi, teknik şartname ya da ilgili standart.
- Kabul kriteri: tolerans veya sayısal değer. “Uygun olmalı” gibi ifadeler kriter değildir.
- Kontrol sıklığı: her parti, her eleman, belirli metrajda bir gibi.
- Taraflar ve kontrol tipi: yüklenici, işveren, müşavir ve gerekiyorsa üçüncü taraf için her satırda bir kod. H (Hold): bekleme noktası, W (Witness): tanık noktası, R (Review): doküman inceleme, M (Monitor): izleme. Farkları aşağıda.
- Kayıt: kontrolün hangi form, rapor ya da test sertifikasıyla belgeleneceği.
Hold, witness, review, monitor: farkları ne?
- Hold (H, bekleme noktası): ilgili taraf kontrol edip yazılı onay vermeden bir sonraki aşamaya geçilemez. Örnek: beton dökümü öncesi donatı kontrolü.
- Witness (W, tanık noktası): taraf bildirimle davet edilir; bildirim süresi içinde gelmezse iş devam edebilir ve kayıt altına alınır. Örnek: basınç testi ya da numune alma.
- Review (R, doküman inceleme): sahada bulunmayı değil, kayıt ve sertifikaların incelenmesini gerektirir. Örnek: malzeme sertifikası veya kalibrasyon belgesi.
- Monitor (M, izleme): taraf imalatı rastgele ya da periyodik olarak izler, durdurma noktası değildir.
Bekleme noktası işi durdurur; tanık noktası durdurmaz. Bu ayrım sözleşmede ve ITP’de açıkça yazmıyorsa, sahada en çok tartışma çıkan konu bu olur.
Hold ve witness noktaları nasıl belirlenir?
Her satırı hold yapmak kontrolü güçlendirmez, işi yavaşlatır ve sonunda noktaların ciddiye alınmamasına yol açar. Doğru soru şudur: bu aşamada hata yapılırsa, sonradan tespit edip düzeltmek mümkün mü?
- Sonradan görülemeyecek ya da düzeltilemeyecek işler hold olmalı: kapanacak donatı, gömülecek kablo ve boru, kaplanacak yüzey, ankraj ve gömülü parçalar.
- Sonucu kayıtla doğrulanabilen testler witness olabilir: basınç testleri, numune alma, ölçüm ve devreye alma testleri.
- Belgeye dayalı kontroller review yeterlidir: sertifikalar, kalibrasyonlar, personel yeterlilikleri, kaynak prosedürleri.
- Tekrarlayan, düşük riskli işler monitor ile izlenir; sorun görülürse sıklık artırılır.
- Kritik ve uzun tedarikli ekipmanlar için fabrika testleri (FAT) ayrıca planlanır.
Bildirim süresi ve muayene talebi
Hold ve witness noktaları ancak zamanında bildirilirse işler. Sözleşmede ya da ITP’de bildirim süresi (örneğin 24 veya 48 saat) tanımlanmalı ve her kontrol yazılı bir muayene talebiyle (inspection request) açılmalıdır. Talepte ITP satır numarası, imalatın yeri, zamanı ve kontrol tipi yer almalıdır. Talep, sonuç ve imzalar aynı kayıtta birleştiğinde, proje sonunda teslim dosyası kendiliğinden oluşur.
Sahada en sık görülen hatalar
- Projeye uyarlanmamış, başka bir işten kopyalanmış ITP.
- Kabul kriteri yerine “şartnameye uygun” gibi genel ifadeler.
- Hold noktalarının bildirim yapılmadan ya da onay beklenmeden geçilmesi.
- ITP satırları ile kontrol formları arasında bağ olmaması; kaydın hangi satıra ait olduğunun bilinmemesi.
- Revizyon takibi yapılmaması: sahada eski ITP ile çalışılması.
- Alt yüklenici ve imalatçıların ITP’ye dahil edilmemesi.
ITP kontrol listesi
- ITP imalat başlamadan önce onaylandı ve sahada güncel revizyonu dağıtıldı
- Her satırda referans doküman ve ölçülebilir kabul kriteri var
- Hold, witness, review ve monitor noktaları taraf bazında işaretlendi
- Bildirim süresi ve muayene talebi yöntemi tanımlandı
- Her satır için kayıt formu veya test raporu belli
- Alt yüklenici ve imalatçı ITP’leri ana ITP ile uyumlu
- Uygunsuzlukların hangi süreçle kapatılacağı tanımlandı
- Kayıtlar teslim dosyasına göre düzenli arşivleniyor
Bu süreci sahada kim yürütüyor?
Tekpro saha kalite kontrol ekipleri RES, GES, BESS, altyapı ve bina projelerinde ITP’leri inceler, hold ve witness noktalarına katılır, muayene taleplerini ve kayıtları takip eder, uygunsuzlukları fotoğraflı raporlarla kapanışına kadar izler. Bu yazıdaki gözlemler, ekiplerimizin farklı disiplinlerdeki saha deneyiminden derlendi.